Chat với Cao Nguyên Xanh

Tin tức môi trường

Môi trường và sức khỏe cộng đồng tại các làng nghề ở Việt Nam

Trải qua bao đời nay, các làng nghề với phương thức sản xuất thủ công nghiệp đã tồn tại và phát triển, đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế- xã hội của đất nước, đặc biệt góp phần cải thiện đời sống nông thôn.

Tuy nhiên, sản xuất tại các làng nghề cũng có nhiều hạn chế như quy mô sản xuất nhỏ, vốn đầu tư ít nên việc cải tiến công nghệ và áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật gặp khó khăn, lao động thủ công là chính, sử dụng nguyên nhiên liệu rẻ tiền, chất thải rắn, khí, nước có nồng độ ô nhiễm cao không được xử lý mà thải trực tiếp ra môi trường gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe người lao động NLĐ và sức khỏe cộng đồng.

1812 -lang-nghe-ha-noi

Tình hình môi trường và điều kiện lao động tại các làng nghề

Làng nghề mộc và chạm khắc: Yếu tố gây ô nhiễm môi trường chính tại các làng nghề này là tiếng ồn, bụi, hơi dung môi và nhiệt. Tiếng ồn phát sinh từ các máy xẻ gỗ, máy cưa, máy tiện, máy bào, máy phun sơn, máy chuốt, xẻ mây song… Tại các vị trí này, tiếng ồn đo đều vượt 85dBA, cá biệt tại khu vực làm việc bên cạnh các máy xẻ gỗ, chuốt, xẻ mây song tiếng ồn vượt 95dBA. Do đặc thù là làng nghề nên nơi sản xuất và nhà ở liền kề nhau, điều này làm cho người công – nông dân và gia đình họ phải chịu đựng tiếng ồn lớn cả những lúc nghỉ ngơi. Có nhiều gia đình mức tiếng ồn đo được trong phòng khách, phòng ngủ lên tới 78dBA, vượt quá TCCP tiếng ồn trong khu dân cư Tiêu chuẩn TCXD 175: 1990, mức tiếng ồn tương đương cho phép là: từ 22h – 6h: 40 dBA; Từ 6h – 22h: 55 dBA. Do không gian chật hẹp, không có vùng đệm nên tiếng ồn mà các cơ sở sản xuất này gây ra cho khu vực xung quanh là khá cao, tại nhiều vị trí trước cửa nhà, mức tiếng ồn lên tới 80-82 dBA.

Bụi tại các làng nghề mộc phát sinh trong quá trình vận chuyển và gia công sản phẩm. Nồng độ bụi đo được tại làng mộc Bích Chu Vĩnh Phúc trong khoảng 4,8 – 24,5mg/m3, tại làng mộc Minh Tân Vĩnh Phúc trong khoảng 2,5 – 18,3mg/m3, tại làng mộc khắc gỗ Đồng Kỵ Bắc Ninh trong khoảng 1,2 – 9,8mg/m3, tại làng mộc Chàng Sơn Hà Tây là 4,7 – 8,3mg/m3. Nồng độ dung môi hữu cơ cũng tương đối cao tại các bộ phận sơn hoàn thiện sản phẩm, do đặc thù sản xuất tại hộ gia đình có mặt bằng chật nên bộ phận sơn thường được bố trí ngoài trời là chính, khả năng phát tán dung môi hữu cơ ra môi trường xung quanh rất lớn. Nhìn chung, so với tiêu chuẩn vệ sinh lao động 3733/ 2002/ QĐ-BYT, các yếu tố ô nhiễm đều có giá trị thấp hơn, bằng hoặc cao hơn. Nhưng đa số các cơ sở sản xuất ở các làng nghề ở ngay trong khu vực nhà ở nên nếu so với TCVN 5937-1995 và TCVN 5938-1995 áp dụng đối với khu dân cư thì lại cao hơn rất nhiều lần.

Tình hình môi trường ở các làng nghề

Làng nghề sản xuất vật liệu xây dựng: Đây là loại hình làng nghề gây ô nhiễm môi trường lớn nhất về cả chất thải khí, chất thải rắn và nước thải. Bụi phát sinh do các hoạt động vận chuyển, chế biến nguyên nhiên vật liệu đất, đá, cao lanh, xi măng, than,… và bụi xỉ than tỏa ra từ khói lò. Khí thải của các lò nung gạch, ngói, gốm, sứ… có chứa các loại khí có hại như CO, SO2, NOx, HF…, gây ô nhiễm môi trường không khí rất lớn. Các chất thải rắn như xỉ than, gạch ngói vỡ, không được thu gom, chôn lấp mà đổ bừa bãi vào góc vườn, bờ ao, bờ hồ, sông hoặc xếp xung quanh hàng rào trong mỗi gia đình gây không khí ngột ngạt, chật chội, tắc nghẽn các dòng chảy. Nước thải sinh hoạt, nước mưa không có rãnh thoát đều chảy tràn ra đường làng lẫn với bùn đất gây lầy lội, ô nhiễm nguồn nước.

Làng nghề chế biến thực phẩm: Các làng nghề chế biến thực phẩm thường là những làng nghề truyền thống nổi tiếng như nấu rượu, làm bánh đa nem, đậu phụ, miến dong, bún, bánh cuốn, bánh đậu xanh, bánh gai… với nguyên liệu chính là lúa, ngô, khoai, sắn, đậu… Nguồn gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng nhất tại các làng nghề này là nước thải từ các công đoạn sản xuất và chăn nuôi. Nguồn nước mặt tại các làng nghề này thường bị ô nhiễm nghiêm trọng do có hàm lượng BOD, cặn lơ lửng và Nitơ amôn cao. Môi trường không khí tại các làng nghề này cũng bị ô nhiễm nặng bởi khói và các khí CO, SO2, NOx từ các lò nấu thủ công với nhiên liệu chính là than cám, củi, rơm rạ… và mùi khó chịu bởi các khí H2S, NH3 từ phân gia súc, gia cầm, từ bã sản phẩm để chất đống.
Làng nghề tái chế kim loại nhôm, chì, đồng, kẽm: Đây là loại hình làng nghề gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng nhiều nhất do công nghệ lạc hậu và không có các giải pháp kiểm soát ô nhiễm.

Môi trường không khí bị ô nhiễm nặng nề do khí thải của các các lò nấu tái chế kim loại, ngoài các hơi khí độc cơ bản do đốt cháy nhiên liệu như CO, SO2, NOx còn có các loại hơi oxit kim loại như PbO, ZnO, Al2O3, MnO… là những tác nhân chính ảnh hưởng xấu đến sức khỏe con người, đặc biệt đối với trẻ em. Nước mặt và đất tại các làng nghề này cũng bị ô nhiễm nặng, hàm lượng kim loại nặng ví dụ như chì vượt TCCP nhiều lần, thậm chí còn xuất hiện hàm lượng xianua đáng kể, làm cho các loài thủy sinh không thể tồn tại trong nước ao hồ tại làng Đồng Mai Hà Tây và Văn Môn Hưng Yên.

Làng nghề làm giấy: Đối với các làng nghề làm giấy, ô nhiễm nguồn nước là vấn đề cơ bản do nước thải từ các phân xưởng xeo giấy, nấu bột giấy không qua xử lý mang theo một hàm lượng lớn các chất hữu cơ phân hủy từ nguyên liệu, các hóa chất sử dụng như xút, lignin, nước javen, phèn kép, phẩm màu, nhựa thông… Các kết quả khảo sát tại hai làng nghề Phong Khê và Phú Lâm Bắc Ninh cho thấy, hàm lượng cặn lơ lửng vượt TCVN 5942-1995 từ 5-10 lần và BOD vượt 6-12 lần, NH3 vượt 3-7 lần, ngoài ra các chỉ tiêu khác như pH, DO và coliform cũng vượt TCCP.

Làng nghề rèn – cơ khí: Các yếu tố ô nhiễm môi trường là khí thải từ các lò nung, lò rèn, từ các bể mạ, bể tẩy rửa; nước thải từ bể mạ, bể tẩy rửa; chất thải rắn như xỉ than; tiếng ồn từ các công đoạn gia công cơ khí và nhiệt. Các kết quả khảo sát gần đây nhất của Viện BHLĐ cho thấy, tiếng ồn phát sinh từ hầu hết các công đoạn sản xuất, nhưng mức tiếng ồn cao phát sinh chủ yếu từ các máy đột dập, máy khoan, máy cán thép,… làng cơ khí, từ các máy búa, máy băm rũa,… làng rèn. Tiếng ồn tại nơi làm việc cạnh các máy này hầu như đều vượt TCCP, cá biệt tại vị trí máy đột dập, máy cán thép có mức tiếng ồn tương đương trên 95dBA. Nồng độ bụi và các loại hơi khí độc nhìn chung đều thấp hơn TCCP đối với khu vực làm việc trừ hơi Cr6+ tại một hộ gia đình có mật độ bể mạ cao và nhà xưởng tương đối kín, nhưng lại cao hơn rất nhiều lần nếu so sánh với tiêu chuẩn cho khu dân cư.

Nước thải của các cơ sở mạ ở các làng nghề hầu hết không được xử lý và thải thẳng ra mương thoát nước của làng gây ô nhiễm nặng nề môi trường nước, đất. Ví dụ ở làng nghề Phùng Xá Hà Tây, nồng độ Crom, Fe, Mn, xyanua trong nước thải cao hơn TCVN 5945-1995 từ 1,1 – 700 lần, nồng độ CN – ở trong hai mẫu nước giếng khơi của làng và nhà dân vượt TCVN 5944 -1995 từ 3 – 6 lần. Nước thải của quá trình tẩy dũa ở xã Quang Trung Nam Định hiện nay không được kiểm soát chặt chẽ, các hộ thải bỏ không an toàn xuống mương làng gây chết hoa màu và động vật dưới nước. Nồng độ dầu mỡ, khoáng, sắt, Clo dư trong nước thải cao hơn TCVN 5945-1995.

Hầu hết chất thải tại các làng nghề không qua xử lý thải trực tiếp vào môi trường xung quanh gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường đất, nước, không khí. Không gian sản xuất chật hẹp, liền kề với nơi sinh hoạt hàng ngày, cộng với một lượng chất thải lớn không qua xử lý đã và đang là nguy cơ đe dọa sức khỏe và môi trường sống.

Tình hình sức khỏe và bệnh tật tại các làng nghề

Tại các làng nghề ở Việt Nam nơi sản xuất đan xen với khu nhà ở, hầu hết dân cư của làng tham gia vào quá trình sản xuất nên nguy cơ ảnh hưởng của điều kiện lao động và chất thải sản xuất đến sức khỏe người dân là rất lớn. Do môi trường không khí, nước ngầm và nước mặt, đất đều bị ô nhiễm nên số người dân tại các làng nghề bị mắc các bệnh đường hô hấp, đau mắt, bệnh ngoài da, tiêu hóa, phụ khoa là rất cao. Ngoài ra là một số bệnh mang tính nghề nghiệp như bệnh bụi phổi, ung thư, thần kinh, đau lưng, đau cột sống… Tuy nhiên, hầu hết các nghiên cứu về làng nghề mới chỉ dừng lại ở các nghiên cứu mô tả cắt ngang đánh giá hiện trạng môi trường và tình hình bệnh tật mà chưa có những nghiên cứu dịch tễ đánh giá được mối liên quan của bệnh tật với các yếu tố ô nhiễm.
Theo các nghiên cứu của Viện BHLĐ, sức khỏe dân cư tại các làng nghề tái sinh kim loại là có nhiều vấn đề nhất.

Kết quả điều tra sức khỏe tại làng tái sinh chì Đông Mai Hưng Yên cho thấy: Triệu chứng chủ quan về hô hấp tức ngực, khó thở chiếm 65,6%, suy nhược thần kinh chiếm 71,8%, đa khớp mãn chiếm 46,9%, tỷ lệ hồng cầu giảm chiếm 19,4%, tỷ lệ HST giảm chiếm 44,8% kết quả về tỷ lệ hồng cầu và HST thông qua xét nghiệm máu và ALA niệu cho 32 đối tượng trong làng và 5 trường hợp nhiễm độc chì trong đó có 3 trẻ em. Tại làng nghề Văn Môn: Bệnh đường hô hấp chiếm 64,4%, suy nhược thần kinh 54,5%, bệnh ngoài da 23,1%. Tại làng nghề Vân Mai, Bắc Ninh: Bệnh đường hô hấp chiếm 44,4%, bệnh da liễu 68,5%, bệnh đường ruột 58,8%.

Trong một nghiên cứu của Viện BHLĐ năm 2005, điều tra về tình hình mắc bệnh trong vòng 2 tháng gần nhất, 17,73% đối tượng trả lời rằng mình có bị ốm trong thời gian đó. Trong số mắc bệnh nhiều nhất là các bệnh về đường hô hấp viêm họng: 30,56%, viêm phế quản: 25%, sau đó là các bệnh cơ xương khớp đau khớp xương: 15,28%, đau dây thần kinh: 9,72%, thấp hơn là các bệnh về mắt 11,11%, bệnh về tiêu hóa, bệnh về da, v.v. Theo những người bị bệnh, 50,8% cho rằng bệnh mà mình mắc có liên quan đến công việc, 33,3% khác cho là không liên quan đến công việc và 15,9% không biết là bệnh mà mình mắc có liên quan đến công việc hay không.

Kết luận và kiến nghị

Tại các làng nghề truyền thống, cơ sở hạ tầng còn thấp kém, mặt bằng sản xuất chật chội và tổ chức sản xuất thiếu khoa học. Điều kiện và môi trường lao động rất đáng lo ngại, NLĐ thường xuyên phải tiếp xúc với bụi, nhiệt, hóa chất; nguy cơ tai nạn lao động cao và thiếu phương tiện bảo vệ cá nhân. Môi trường sống đang có nguy cơ bị ô nhiễm do chất thải sản xuất không được xử lý mà thải trực tiếp vào môi trường xung quanh, gây ô nhiễm không khí, nước và đất. Sức khỏe NLĐ và dân cư đang bị đe dọa do ô nhiễm môi trường. Bệnh tật phổ biến tại các làng nghề là viêm phế quản – phổi, dị ứng ngoài da, đau mắt, đau lưng, đau cột sống, đau bụng hội chứng dạ dày, phụ khoa…
Trước tình hình đó, chính quyền các địa phương cần quy hoạch khu sản xuất tách riêng khu dân cư và áp dụng các giải pháp xử lý chất thải và cải thiện môi trường lao động. Đồng thời, xây dựng quy chế làm việc, quy chế vệ sinh môi trường chung trong làng nghề; lập quỹ bảo vệ môi trường; phổ biến và khuyến khích các cơ sở sản xuất áp dụng các giải pháp khoa học công nghệ và các giải pháp kỹ thuật xử lý ô nhiễm để cải thiện môi trường lao động, bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng. Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng, các đoàn thể quần chúng, tổ chức xã hội, tổ chức nghề nghiệp cần đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền, huấn luyện về an toàn-vệ sinh lao động, bảo vệ môi trường và chăm sóc sức khỏe cho các đối tượng lao động trong các làng nghề truyền thống.

Tăng cường các chính sách quản lý nhà nước đối với phát triển làng nghề, kết hợp các chính sách bảo vệ môi trường với các chính sách phát triển nông thôn nhằm đảm bảo phát triển bền vững. Cần có sự hỗ trợ từ phía Nhà nước trong việc xây dựng cơ sở hạ tầng cho các cụm công nghiệp tập trung, các nghiên cứu sức khỏe môi trường cũng như nghiên cứu ứng dụng các giải pháp xử lý chất thải tại các làng nghề.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Lê Vân Trình và cộng sự Môi trường, điều kiện làm việc và sức khoẻ NLĐ tại các cơ sở sản xuất tiểu thủ công nghiệp, làng nghề – Hội thảo khoa học Công tác an toàn-vệ sinh lao động trong khu vực sản xuất phi kết cấu và các làng nghề ở Việt Nam – Kinh nghiệm của Nhật Bản, 12/2000.

2. Nguyễn Thế Công, Điều kiện làm việc và sức khoẻ nghề nghiệp của lao động nữ – NXB Lao động – 2003.

3. Vũ Mạnh Hùng và cộng sự Xây dựng các giải pháp dự phòng để cải thiện môi trường, điều kiện lao động ở một số làng nghề có nguy cơ cao nhằm bảo vệ sức khỏe NLĐ- Báo cáo tổng kết dự án, 7/2005.

4. Đặng Kim Chi, Nguyễn Ngọc Lân, Trần Lệ Minh. Làng nghề Việt Nam và Môi trường – NXB Khoa học và Kỹ thuật – 2005, 391 trang.

5. Tiêu chuẩn vệ sinh lao động và các tiêu chuẩn Việt Nam về môi trường.

THS. NGUYỄN TRINH HƯƠNG
Theo xaydung.gov.vn/Bộ xây dựng

Công ty tư vấn dịch vụ môi trường Cao Nguyên Xanh là doanh nghiệp đi đầu trong lĩnh vực môi trường chuyên tư vấn lập các hồ sơ môi trường như báo cáo giám sát môi trường định kỳ, kế hoạch bảo vệ môi trường,... Đồng thời chúng tôi còn thi công và thiết kế các hệ thống môi trường nước, khí thải. Nếu doanh nghiệp có nhu cầu hãy liên hệ với chúng tôi qua Hotline: 0938395254 để được tư vấn và hỗ trợ miễn phí nhé.